Çek İskontosu
Çek iskontosu, vadeli bir çekin vadesi beklenmeden nakde çevrilmesidir. Faktoringde bu işlem, mal veya hizmet satışınızın karşılığında aldığınız çekin faturasıyla birlikte faktoring şirketine devredilmesiyle yapılır; çekin vadesini beklemeden nakde ulaşırsınız.
Bir bakışta çek iskontosu
- Konusu: Mal veya hizmet satışı karşılığında alınan vadeli çekler
- Temel şart: Çekin, faturaya dayalı bir satış alacağını temsil etmesi
- Ön ödeme: Genelde alacak tutarının %80'ini geçmeyecek şekilde
- Vade: Genel olarak 120 güne kadar; daha uzun vadeler ayrıca değerlendirilir
- Maliyet kalemleri: Faktoring faizi, komisyon ve BSMV
Çek İskontosu Nedir?
Vadeli satışlarda alıcı, borcunu çoğu zaman ileri tarihli bir çekle öder. Satıcı firma çekin bedelini ancak üzerinde yazan tarihte tahsil edebilir; hammadde, personel ve vergi ödemeleri ise bu tarihi beklemez. Çek iskontosu, bu çekin vadesinden önce paraya dönüştürülmesidir: çek vadesini beklemeden nakde çevrilir; karşılığında vadeye kadar geçecek süre için bir maliyet ödenir.
Faktoring şirketlerinde çek iskontosu bir yurtiçi faktoring işlemidir: çekin dayandığı faturalı alacak faktoring şirketine devredilir, çek de bu alacağın ödeme aracı olarak ciro edilerek teslim edilir. Bu nedenle işlem, faturalı çek iskontosu olarak da adlandırılır.
Hangi Çekler Nakde Çevrilebilir?
Bir çekin faktoring yoluyla nakde çevrilebilmesi için şu koşullar aranır:
- Gerçek bir satışa dayanması: Çek, işletmenizin yaptığı bir mal veya hizmet satışının karşılığında alınmış olmalıdır.
- Satışın faturayla belgelenmesi: Faktoring şirketleri, çek ya da senede bağlanmış olsa bile, fatura veya benzeri bir belgeyle belgelenemeyen alacakları devralamaz. Bu nedenle faturasız çek faktoringe konu olmaz.
- Vadesinin gelmemiş olması: Genel olarak 120 güne kadar vadeli alacaklar için işlem yapılır; daha uzun vadeli çekler ayrıca değerlendirilir.
- Değerlendirmenin olumlu sonuçlanması: Çeki düzenleyen firmanın ve işletmenizin mali yapısı incelenir.
Tahsilatınızı senetle alıyorsanız senet iskontosu, çek ya da senet olmadan yalnızca faturayla çalışıyorsanız fatura temliki sayfasına bakabilirsiniz.
Çek İskontosu Nasıl Yapılır?
- Başvuru. İşletmeniz firma evraklarıyla başvurur; nakde çevirmek istediğiniz çekleri ve bu çeklerin dayandığı faturaları bildirirsiniz.
- Değerlendirme. Firmanızın ve çeki düzenleyen firmanın mali yapısı incelenir; alacağın gerçek bir ticari satıştan doğduğu teyit edilir.
- Teklif. Ön ödeme oranı, faiz, komisyon ve ücretler teklifte ayrıntılı olarak bildirilir.
- Sözleşme ve devir. Faktoring sözleşmesi imzalanır; çek ciro edilerek faturası, Alacak Bildirim Formu (ABF) ve Çek/Senet Tevdi Bordrosu ile birlikte teslim edilir.
- Ön ödeme. Evraklar tamamlandıktan sonra ön ödeme işletmenize yapılır.
- Tahsilat ve kapanış. Çek vadesinde tahsil edilir; ön ödeme, faiz ve komisyon mahsup edildikten sonra kalan tutar size aktarılır.
Çek İskontosunda Oran ve Maliyet Nasıl Belirlenir?
Çek iskontosunda herkes için geçerli tek bir oran yoktur; maliyet her işlem için ayrı hesaplanır ve üç kalemden oluşur:
- Faktoring faizi: Ön ödeme tutarı üzerinden, çekin vadesine kadar geçecek süre için hesaplanır.
- Faktoring komisyonu: Alacağın takibi ve tahsilatı ile varsa garanti hizmetinin karşılığıdır.
- BSMV: Faiz ve komisyon üzerinden hesaplanan banka ve sigorta muameleleri vergisidir.
Maliyet; çekin vadesine, çeki düzenleyen firmanın mali yapısına ve işlem hacmine göre belirlenir. Faiz vadeye kadar geçecek süre için hesaplandığından, vadesine az kalan çekte faiz tutarı daha düşük olur. Komisyon ve ücretler teklif aşamasında, sözleşme imzalanmadan önce ayrıntılı olarak bildirilir.
Bir Örnekle Çek İskontosu
Bir mobilya üreticisi, bir mağaza zincirine yaptığı satışın karşılığında 500.000 TL tutarında, 90 gün vadeli bir çek alıyor. Hammadde alımını peşin yapabilmek için çeki faturasıyla birlikte faktoring şirketine devrediyor.
- Ön ödeme oranı %80 olarak belirlenirse üretici 400.000 TL'yi vadeyi beklemeden kullanır.
- 90 gün sonra çek tahsil edilir.
- Faktoring faizi, komisyon ve BSMV kalan 100.000 TL'den mahsup edilir; artan tutar üreticiye aktarılır.
Rakamlar yalnızca işleyişi göstermek içindir. Ön ödeme oranı ve maliyet her işlem için teklif aşamasında belirlenir.
Çek Karşılıksız Çıkarsa Ne Olur?
Sonuç, işlemin rücu yapısına göre değişir:
- Kabili rücu (rücu edilebilir) işlem: Faktoring şirketi alacağın ödenmeme riskini üstlenmez. Çek vadesinde ödenmezse işletmenize rücu ederek ön ödemeyi geri talep edebilir.
- Gayri kabili rücu (rücu edilemez) işlem: Faktoring şirketi, borçlunun ödeme güçlüğüne düşme riskini anlaşılan sınırlar içinde üstlenir.
Yasal takibin kim tarafından yürütüleceği sözleşmeyle belirlenir.
Çek İskontosunda Banka ile Faktoring Arasındaki Fark
Bankalar vadeli çeki iskonto kredisiyle nakde çevirir; işletme bu yolla kredi kullanmış olur. Faktoringde ise çekin dayandığı alacak faktoring şirketine devredilir; işlem borçlanma değil, alacağın devri üzerinden yürür. Çekin vade takibi ve tahsilatı da faktoring şirketi tarafından yürütülür.
Ayrıntılı karşılaştırma: Faktoring nedir?
Çek İskontosu Kimler İçin Uygundur?
- Vadeli satış yapan ve tahsilatını çekle alan üretici, toptancı ve hizmet firmaları
- Çekin vadesini beklemeden hammadde, personel ve vergi ödemelerini karşılamak isteyen işletmeler
- Çekle işlem yaparken tahsilat takibini de devretmek isteyen firmalar
- Satışları büyürken işletme sermayesini güçlendirmek isteyen küçük ve orta ölçekli işletmeler (KOBİ Çözümleri)
Çek İskontosunun Avantajları
Vadeyi Beklemeden Nakit
Vadeli çek, vadesinden önce nakde döner; işletme finansmana zamanında ulaşır.
Tahsilat Takibi
Çekin vade takibi ve tahsilatı faktoring şirketi tarafından yürütülür.
Planlanabilir Nakit Akışı
Ödemelerinizi çekin vadesine bağlı kalmadan planlarsınız.
Denetimli Kuruluş
İşlem, BDDK tarafından denetlenen bir faktoring şirketiyle ve sözleşmeye bağlı olarak yapılır.
Çek İskontosu İçin Gerekli Evraklar
Firma evraklarının yanında işleme ait şu belgeler istenir:
- Nakde çevrilecek çek
- Çekin dayandığı satışın faturası
- Alacak Bildirim Formu (ABF) ve Çek/Senet Tevdi Bordrosu
Çek İskontosu Hakkında Sık Sorulan Sorular
Çek iskontosu ne demek?
Çeki vadesinde tahsil etmekle çek iskontosu arasındaki fark nedir?
Faturasız çek iskonto edilebilir mi?
Çek iskontosunda oran yüzde kaçtır?
Çek iskontosu işlemi ne kadar sürer?
Çek tutarının tamamını peşin alabilir miyim?
Vadesine ne kadar kalan çekler nakde çevrilebilir?
Çek karşılıksız çıkarsa sorumluluk kimde olur?
Çek iskontosu yasal mı?
Çekinizi vadesini beklemeden nakde çevirin.